Wieś rycerska Baudach (Budziechów) notowana już w 1342 jako własność Dersekinsa von Weißensee. W 1356r właścicielami są Christians von Witzleben oraz Heinrichs i Friedrichs von Kottwitz. Od roku 1482 wieś podzielona zostaje na cześć brandenburską i saksońską, granica przechodziła przez środek wsi. Budziechów był później saksońsko-pruskim Kondominium. Występowało wiele sporów granicznych.

Pierwsi właściciele dóbr to:
von Weißensee ok. 1348
von Witzleben i von Kottwitz ok. 1356
von Biberstein od.  1452

Od 1482 nastał podział wsi na dwie części, czasami w jednych rękach była cała wieś.

Najstarsze zapisy nazwy wsi w dokumentach:
Budegow  16.10.1348
Budescha 1381
Budocho  1452
Baudach  30.08.1550

Liczba mieszkańców wsi:
1818: 354
1846: 379
1871: 451
1900: 596 (obie części wsi łącznie)
1925: 622
1939: 559

Część brandenburska

widok na centrum wsi, gospoda, główna droga Jasień - Lubsko, kościółCzęść brandenburska Budziechowa do 1815 roku należała do powiatu Krośnieńskiego i obejmowało wówczas 21 gospodarzy. Następnie majątek przechodzi w ręce rodziny von Kottwitz. W roku 1627 wymieniany jest jako właściciel jest Abraham von Grünberg, a w 1663 Antonius von Pannwitz (zmarł on 7 stycznia 1685 w Budziechowie). 

W roku 1721 właścicielem zostaje  Balthasar Erdmann von Kottwitz z Lubska. Jego córka żeni się z Friedrich Sigismund von Bredow wnosząc Budziechów jako wiano. Balthasar żeni się ponownie z Emerenria von Beerfelde. Zmarł bezdzietnie w 1792. Budziechów przechodzi zatem na brata II żony Balthazara – Georga Friedricha von Beerfelde. Rozpoczynają się sprawy spadkowe - spory rodzinne o majątek. Majątek przechodzi przez wielu właścicieli i kilka podziałów. Jego spadkobiercami byli starszy syn Friedrich von Beerfelde,  który zmarł bezdzietnie, następnie  drugi  syn  Adolf von Beerfelde. Jeden z członków rodziny Georg von Beerfelde posiadał jeszcze majątek w Budziechowie do 1945r.

Rody szlacheckie władające częścią wsi:
von Kottwitz od 1588 do pocz. XVIII w.
von Pannwitz w 1713, 1718
von Bredow (z Sommerfeld) poł. XVIII w., 1763, 1769
von Beerfelde w 1792– ok.1838
von Endel od 1838


Część saksońska. (łużycko-saksońska) - związana z Jasieniem.
Panorama wsi z ok 190 rokuW 1515 roku częścią dolnołużycką władał Hans von Kalckreuth. W dokumencie z 02.09.1527 dwaj bracia Caspar i Christoph von Schönaich otrzymali połowę Budziechowa. Christoph von Schönaich zastawił majątek, wymienia się też w 1528 roku Hansa von Löben. Część Budziechowa przeszła następnie w ręce rodziny von Wiedebach, która posiadała Budziechów do roku 1658. Dnia 3 lutego 1658 Rudolf von Bünau otrzymał Jasień i pół Budziechowa od Hansa Franza von Wiedebacha. Następnie Budziechów wielokrotnie zmienia swoich właścicieli w obrębie rodziny von Bünau. I tak najpierw Budziechów posiada Rudolf młodszy Bünau, by sprzedać go za kwotę 5600 talarów dla brata Günthera. Po śmierci Günthera 6 stycznia 1740 Budziechów dziedziczy jego syn również Günther. Ten 18 listopada 1751 odsprzedał wieś dla brata Rudolfa. A po jego śmierci 4 stycznia 1751 Budziechów ponowienie zostaje sprzedany za 31500 talarów.

Dnia 4.9.1766 majątek kupił Heinrich von Bünau od młodszego rodzeństwa za 5650 talarów.  Dobra Budziechowskie były bardzo zniszczone przez wojnę i obciążone zobowiązaniami. Następnie kolejny z rodziny Günther von Bünau w 1768 stanął przed koniecznością ponownej sprzedaży dóbr.  Zainteresowany kupnem był Carl Heinrich von Heinecken z Alt-Döbern, lecz do sprzedaży w końcu nie doszło.  Powodem były problemy prawne dotyczące majątku, dzierżaw i praw do spadków. W roku 1775 Budziechów kupił za 5800 talarów Żarski mieszczanin Christian Juhr (Jurisch). Ten sprzedał Budziechów w 1787 dla Christiana Gotthelf Walthera, który ponownie odsprzedał majątek 20 lipca 1801 za 12900 talarów.

Dnia 9.9.1809 majątek za 17000 talarów kupił August von Franyois. August miał 6 synów, którzy prawie rok toczyli spór spadkowy (1836-1837), zakończony sprzedażą wsi dla jednego z braci Juliusa Rodericha Ernsta za 16000 talarów. Julius był honorowym obywatelem miasta Żary, nie pozostawił po sobie spadkobierców. W roku 1839 majątek sprzedano za kwotę 14700 talarów (wówczas 356 Morgi) dla starosty żarskiego Carla Rudolfa von Lessinga. Wieś w 1844 liczyła już 399 mieszkańców. Carl odsprzedał następnie wieś w 1885 dla Hermanna von Beerfelde z Lubska, który posiadał także część brandenburską Budziechowa.

W kolejnych latach majątek budziechowski należał do Georga von Beerfelde z Lubska, a w 1929 Gustava von Beerfelde.  W 1929 dzierżawcą majątku zostaje Arwed Semmig.

Obie części Budziechowa, które w roku 1914 miały 200ha, a w 1929 -  243ha, stworzyły w końcu jedną wieś, majorat lubski (Sommerfeld).

Właściciele części wsi dolnołużyckiej:

von Kalckreuth ok. 1515
von Schönaich 1527
von Löben 1536, 1552
von Wiedebach 1576, 1622, 1636
von Kiekbusch 1637, 1687
von Pannwitz 1689
von Kottwitz 1692, 1696
von Bünau 1697
von Pannwitz 1713
von Bünau od 1715 do ok. 1767
von Lindenau 1810
von François 1823, 182
von Lessing 1844, 1850
von Beerfelde 1910

ZESPÓŁ DWORSKO-FOLWARCZNY

W centrum wsi, przy głównej drodze zlokalizowano zespół dworsko-folwarczny składający się z dworu i zabudowań gospodarczych. Dwór powstał ok. 1800 w stylu klasycystycznym. Budy­nek założony jest na rzucie prostokąta, z wnętrzem rozplanowanym pierwotnie w dwóch traktach i pomieszczeniami połączonymi amfiladowo w każdym z traktów. Elewacja fron­towa dworu zwrócona jest w kierunku zachodnim. Piętrowy budynek z poddaszem użyt­kowym, posadowiony na cokole kryjącym wysokie piwnice, nakryty jest dachem man­sardowym z lukarnami. Elewacja frontowa ma siedem osi wyznaczonych nieregularnym rytmem otworów okiennych. Podziały horyzontalne fasady wyznaczają gzymsy – cokoło­wy i koronujący. W pionie elewację artykułują lizeny umieszczone na jej skrajach. Otwo­ry okienne ujęte są w gładkie opaski, pod którymi znajduje się dekoracja geometryczna, wykonana w tynku. Elewacje boczne opracowane są skromniej. Ich dekoracja ogranicza się do gładkich opasek okiennych oraz płaskich, taśmowych gzymsów oddzielających pię­tro od kondygnacji poddasza. Do dworu prowadziły dwa wejścia. Jedno znajdowało się w elewacji wschodniej i poprzedzone było prostokątnym murowanym gankiem (pierwot­nie prowadziło ono do nieistniejącego dziś parku). Drugie mieściło się w elewacji północ­nej, przy jej zachodnim narożniku, i również poprzedzone było jednobiegowymi schoda­mi. Obecnie, we wtórnie rozbudowanej elewacji południowej znajduje się trzecie wejście do budynku.

Po 1945 roku folwark w Budziechowie upaństwowiono i oddano w użytkowanie Państwo­wemu Gospodarstwu Rolnemu. Dwór przeznaczony został na mieszkania dla pracowni­ków gospodarstwa. Funkcję mieszkalną spełnia do dnia dzisiejszego. W ostatnim dziesię­cioleciu w budynku prowadzono liczne prace nie uzgadniane z konserwatorem zabytków. Działania te przyczyniły się do pomniejszenia wartości zabytkowej obiektu. W ich wyniku rozbudowano elewację południową, wymieniono drewnianą stolarkę okienną na PCV. Fa­sadę szpecą anteny satelitarne oraz liczne przewody elektryczne.
opis dwory zaczerpnięty ze strony: https://www.lwkz.pl/monument/show/id/402/letter/B/location/64

Fragment mapy z 1939 r.


Ciekawostki:
Krzyż pokutny : W Budziechowie na terenie dawnej olejarni znajdował się granitowy krzyż pokutny o wymiarach ramion ok. 40cm na 50cm, co się z nim stało zapewne wiedzą mieszkańcy wsi bo zaginął ok 1980 roku. (wymieniany jest w Lehmann Rudolf, Historisches Ortslexikon für die Niederlausitz)
Pochowani lotnicy – podobno na terenie starej olejarni są pochowani angielscy lotnicy, którzy zginęli pod koniec II wojny światowej.

 

Joachim Leopold Haupt (https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Joachim_Leopold_Haupt.jpg)Joachim Leopold Haupt (ur. 01.08.1797 w Baudach, zm. 09.02.1883 w Sorau (Żary) – pastor ewangelicki, publicysta i etnograf, serbołużycki działacz narodowy. Aktywny w Górnołużyckim Towarzystwie Naukowym, gdzie pełnił m.in. funkcję sekretarza. Wraz z Janem Arnostem Smolerem zebrał i wydał zbiór serbołużyckich pieśni ludowych – Pieśni Górnych i Dolnych Łużyc.
źródło: wikipedia.org

 

 

 

 

 

Zestawienie właścicieli dolnołużyckiej części Budziechowa (Baudach):

I. Pierwsi właściciele i ród von Schönaich (XIV - XVI w.)

  • Dersekin (Dietrich) von Weißensee (wzmiankowany 1342, 1348, 1352):
    • Małżonek: Brak danych.
    • Nabycie: Nadanie od margrabiego Ludwika za zasługi (prawdopodobnie werbunek polskich najemników).
    • Zbycie: Problemy finansowe; musiał sprzedać wieś Christianowi von Der.
  • Christian von Der (wzmiankowany 1353):
    • Nabycie: Kupno od poprzednika z powodu jego kłopotów finansowych.
  • Christian von Witzleben oraz Heinrich i Friedrich von Kottwitz (wzmiankowani 1356):
    • Nabycie: Dziedziczenie lub nadanie lenne.
  • Hans von Kalckreuth (wzmiankowany ok. 1515):
    • Nabycie: Posiadanie lenne części dolnołużyckiej.
  • Caspar i Christoph von Schönaich (wzmiankowani 1527):
    • Nabycie: Otrzymali list lenny na połowę Budziechowa 2 września 1527 r.
    • Zbycie: Christoph zastawił część poddanych u Caspara von Bergera z powodu pożyczki (700 talarów), której nie mógł spłacić.

II. Ród von Wiedebach i von Bünau (XVII - XVIII w.)

  • Hans Franz von Wiedebach (do 1658):
    • Nabycie: Sukcesja w rodzie von Wiedebach.
    • Zbycie: Sprzedaż majątku Rudolfowi von Bünau.
  • Rudolf von Bünau (starszy) (zm. grudzień 1686):
    • Małżonek: Brak danych (miał synów Rudolfa i Heinricha).
    • Nabycie: Kupno od Hansa Franza von Wiedebacha (potwierdzone listem lennym z 3.02.1658).
  • Rudolf von Bünau (sen.) (ur. 2.05.1650, zm. 1715):
    • Nabycie: Podział braterski (1694); przejął Jasień i połowę Budziechowa.
  • Rudolf von Bünau (junior) (XVIII w.):
    • Małżonek: Gottliebe Tugendreich von Muschwitz.
    • Nabycie: Współwłasność z bratem Güntherem od 1714 r.
    • Zbycie: Sprzedał swoją część bratu Güntherowi w 1721 r. za 5600 talarów.
  • Günther von Bünau (zm. 6.01.1740, w wieku 62 lat):
    • Małżonek: Charlotte Eleonore Sofie von Stössel.
    • Nabycie: Kupno od brata oraz spadek.
  • Günther von Bünau (syn poprzedniego):
    • Nabycie: Spadek po ojcu (1740).
    • Zbycie: Sprzedaż bratu Rudolfowi w 1751 r. za 2500 talarów (po tym, jak sam kupił Pulsberg).
  • Rudolf von Bünau (zm. 4.01.1763):
    • Małżonek: Johanna Catharina Frieligehausen (wdowa po von Zeschau).
    • Nabycie: Kupno od brata Günthera.
    • Zbycie: Śmierć; pozostawił nieletnie dzieci i ogromne długi wojenne.
  • Heinrich von Bünau (z Lipej/Liesegar) (wzmiankowany 1766):
    • Nabycie: Kupił majątek od opiekunów dzieci zmarłego Rudolfa za 5650 talarów, aby "nie dostał się w obce ręce".
  • Günther von Bünau (stryj nieletnich):
    • Nabycie: Odkupił majątek od Heinricha w 1766 r.
    • Zbycie: Próba sprzedaży radcy Heineckenowi (unieważniona po procesie); ostatecznie sprzedaż mieszczaninowi Juhrischowi.

III. Właściciele mieszczańscy i ród von Francois (XVIII - XIX w.)

  • Christian Juhr (Jurisch) (ur. 5.08.1745, zm. po 1787):
    • Nabycie: Kupno w 1775 r. za 5800 talarów (był synem ogrodnika, mieszczaninem żarskim).
    • Zbycie: Sprzedaż w 1787 r. Christianowi Gotthelfowi Waltherowi.
  • Christian Gotthelf Walther (1787 - 1801):
    • Nabycie: Kupno od Juhrischa.
    • Zbycie: Sprzedaż w 1801 r. Robertowi von Lindenau za 12 900 talarów.
  • Robert August Gotthart von Lindenau (ur. 1769, zm. 1820):
    • Małżonkowie: 1. Christiane von Kirchbach, 2. Amalie von Seydlitz.
    • Nabycie: Kupno od Walthera w 1801 r.
    • Zbycie: Sprzedaż w 1809 r. Augustowi von Francois za 17 000 talarów.
  • August von Francois (ur. 1772, zm. 25.11.1835):
    • Małżonek: Juliane Emilie von Zeschau (1784–1862).
    • Nabycie: Kupno od von Lindenaua w 1809 r.
  • Julius Roderich Ernst von Francois (ur. 3.03.1814, zm. po 1839):
    • Małżonek: Klementine Armgard von Zschertwitz (ur. 1822, zm. 1908).
    • Nabycie: Przejęcie majątku od braci w ramach ugody spadkowej (1837) za 16 000 talarów.
    • Zbycie: Sprzedaż w 1839 r. Carlowi Rudolfowi von Lessing za 14 700 talarów.

IV. Ród von Lessing i von Beerfelde (XIX - XX w.)

  • Carl Rudolf von Lessing (ur. 1809, zm. 1888):
    • Małżonek: Marie von Greiffenberg (1817–1850).
    • Nabycie: Kupno od Juliusa von Francois (1839). W 1840 r. doprowadził do alodyfikacji (uwolnienia od ciężarów lennych) majątku.
    • Zbycie: Sprzedaż Hermannowi von Beerfelde przed 1885 r.
  • Hermann von Beerfelde (major z Lubska):
    • Nabycie: Kupno od von Lessinga; posiadał już drugą (brandenburską) część wsi, czym zjednoczył Budziechów.
  • Georg von Beerfelde (następnie):
    • Nabycie: Sukcesja rodzinna w ramach majoratu lubskiego.
  • Gustav von Beerfelde (wzmiankowany 1929):
    • Informacje: Ostatni wymieniony właściciel; majątek (243 ha) był wydzierżawiony Arwedowi Semmigowi.