Najstarsze i najciekawsze dokumenty dotyczące Gassen, do jakich dotarłem, lub o których zachowaniu uzyskałem informacje. Są zachowane i dostępne w archiwach lub opracowaniach naukowych. Z nich to głównie czerpana jest wiedza historyczna na temat najstarszych dziejów Gassen. 
(SKG poszukiwania dokumentów 2025-2026)

,

Dokumenty:
Rok 1347
Národní archiv (Archiwum Narodowe w Pradze).
Zespół: Archiv České koruny (1158-1935) (Archiwum Korony Czeskiej). W tym zbiorze powinien być oryginał, ale osobiście nie trafiłem na ten dokument,
źródło naukowe: Codex Diplomaticus Lusatiae Superioris I, oprac. Richard Jecht, Görlitz 1896-1904, nr 48, s. 238. 

Karol IV Luksemburski (1316-1378) Król Czech i Cesarz Rzymskim, który przyłączył Dolne i Górne Łużyce do Korony Czeskiej.

Dokument wystawiony 23 lutego 1347 roku w Pradze

W książce R. Jechta, która zawiera informacje o praskich księgach lenniczych:
„...nos dedisse iusto pheudi tytulo fydelibus nostris Syffrido, Johanni et Syffrido iuniori fratribus dictis de Wydebach [...] bona eorum et pheuda, que habent in terra Sorauiensi, videlicet villam Gassen, villam Syfridistorf, villam Drechow...”

tłumaczenie:
„...uznajemy i ogłaszamy, że nadaliśmy sprawiedliwym tytułem lennym wiernym naszym braciom: Seyfrydowi, Janowi i młodszemu Seyfrydowi zwanym Wiedebach [...] ich dobra i lenna, które posiadają w ziemi żarskiej, a mianowicie wieś Jasień (Gassen), wieś Syfridistorf oraz wieś Drechow...”



Rok 1427
Archiwum Państwowe w Zielonej Górze
Sygnatura 89/1519/0/1/16
Urlich von Biberstein, dziedzic na Frydlandzie i Forst oraz Jan von Polenczk, wójt na Łużycach zatwierdzają przebieg granicy między miastem Sommerfeld a miejscowością Gassen, ustaloną wcześniej z Franciszkiem von Rogewitze 

Opis granicy pomiędzy miejscowościami Sommerfeld i Gassen, jak od dawna była ona utrzymywana i jak obecnie, za wiedzą i zgodą obu stron, została ponownie ustalona.
Najpierw granica wychodzi z pola należącego do Sommerfeld i biegnie do kamienia granicznego, który od dawna stoi przy drodze. Od tego kamienia granica ciągnie się dalej ku lasowi, aż do dębu, który od niepamiętnych czasów służył jako znak graniczny.
Stamtąd granica prowadzi dalej prostą linią ku rowowi, następnie wzdłuż rowu, aż do wzgórza, zwanego (?), a potem schodzi ku dolinie, gdzie znajduje się strumień. Strumień ten stanowi granicę, aż do miejsca, gdzie spotyka się z drogą prowadzącą do Gassen.
Od tej drogi granica skręca i biegnie w kierunku pól należących do Gassen, pozostawiając po jednej stronie pola Sommerfeld, a po drugiej stronie pola Gassen, aż do starego kamienia, który został ponownie osadzony i zatwierdzony jako znak graniczny.
Wszystkie te punkty graniczne zostały obejrzane w obecności upoważnionych przedstawicieli obu miejscowości, a także świadków, i uznane za słuszne i prawdziwe. Obie strony zobowiązują się, aby granicy tej nie naruszać ani nie przesuwać, lecz zachować ją na przyszłość bez sprzeciwu.
Na potwierdzenie tego sporządzono niniejszy zapis i opatrzono go znakami oraz pieczęciami. (tłumaczenie własne autora strony)

 

 


Brandenburskie Główne Archiwum Krajowe
zbiór dokumentów 1534-1735 - sygnatura archiwalna: 17C 72
Opłaty miejskie dla  Spremberg, Gassen, Guben, Lübben, Calau, Sorau und Forst
Zawiera m.in.: przywilej miejski Gassen z 1660 r. (s. 37 i następne.).


20 maj 1615 - sygnatura archiwalna: 37 Gassen U 1 E

Akt nadania przez Heinricha Anselma von Promnitz - w imieniu cesarza Macieja - praw lennych dla rodu von Wiedebach do wsi i majątku rycerskiego Gassen i połowy wsi Baudach (dzisiejsze Jasień i połowy Budziechowa). Lenno zostaje przyznane: Johannowi von Wiedebachowi z Gassen i jego męskim potomkom, oraz kolektywnie (jako współwłasność braci i kuzynów) innym członkom rodu von Wiedebac, co sugeruje dążenie do konsolidacji rodu i ochrony majątku przed podziałem. Dodatkowo nadaje to lenno wspólnie (tzw. zur gesamten Hand, czyli jako wspólną własność niepodzielną) następującym członkom rodu von Wiedebach:
Johann von Wiedebach z Oegeln (jako brat), Johann von Wiedebach z Gosda, landwojt Dolnych Łużyc, Nikolaus von Wiedebach młodszy ze Stradow, Caspar i Friedrich von Wiedebach z Gersdorf, Joachim von Wiedebach z Zwippendorf, Sigismund von Wiedebach z Gühlen, Georg von Wiedebach z Beitzsch i Döbern oraz zmarły Johann von Wiedebach z Beitzsch (a dokładnie jego męscy spadkobiercy lenni)

Dokument ma charakter feudalny, jest potwierdzony obecnością świadków wysokiego szczebla tj.: Johann Georg von Schönaich z Amtitz, Stargardt i Milkau,Heinrich Otto von Gersdorff z Buchwäldchen, sędzia ziemski i administrator Dolnych Łużyc, Gideon Kindler von Zackenstein z Treppen, najwyższy kanclerz nadworny, oraz pieczęciami, a jego wystawienie odbywa się na zamku w Lübben.

 

1615-1643 - sygnatura archiwalna:Rep. 37 Gut Gassen, Kr. Sorau - Urkunden
Zespół dokumentów dotyczących majątku Gassen, powiat Sorau, akty prawne. 
Zawiera trzy oryginalne akty oraz jeden przepisany odpis, co czyni zbiorem źródeł dokumentujących formalne działania gminy lub właścicieli majątku.

 

24 czerwca 1617 - sygnatura archiwalna: 37 Gassen U Verweis
Nikolaus von Wiedebach z Gassen i Oegeln pożycza pieniądze Johannowi i Johannowi Maximilianowi von Dallwitz z Starzeddel i Kohlo.

Dłużnicy: Johann i Johann Maximilian von Dallwitz

Wierzyciel: Nikolaus von Wiedebach

Kwota pożyczki: 10.000 talarów

Zabezpieczenie: wszystkie dobra lenne i dziedziczne von Dallwitzów, za zgodą pana lennego

Odsetki: 6% rocznie, płatne 24 czerwca (na św. Jana)

Inne warunki: możliwość zdeponowania sumy w mieście do 6 mil odległości

Zgody na tę transakcję udzielają także opiekunowie i współbeneficjenci lenna.

30 czerwca 1617 - sygnatura archiwalna: 37 Gassen U 3 C, - dotyczy j.w potwierdzenie pożyczki.

1641-1644 - sygnatura archiwalna: 17B 7655
Pozew Hanse Franza von Wiedebach z Gassen przeciwko spadkobiercom braci Hansa i Johanna Maximiliana von Dallwitz o zwrot pożyczki w wysokości 10 000 talarów - udzielonej przez Nicol von Wiedebach na rzecz braci von Dallwitz w 1617 roku.

 

16 maja 1643 - sygnatura archiwalna: 37 Gassen U 4 D

Sigismund Seyfried von Promnitz, z Pleß (Pszczyna), Sorau (Żary), Triebel (Trzebiel) i Naumburg (Nowogród Bobrzański), namiestnik Dolnych Łużyc, w imieniu Johanna Georga II, elektora i księcia Saksonii, nadaje lenno po śmierci Caspara von Wiedebacha z Gassen jego bratu, Johannowi Franzowi von Wiedebach oraz jego męskim spadkobiercom lennym, w postaci: wsi i siedziby rycerskiej Gassen, połowy wsi Baudach (dzisiejszy Bodziechów), wraz z wszystkimi przynależnościami (np. folwarki, młyny, lasy, prawa sądownicze).

 

 

1659/1660 - sygnatura archiwalna:17A 309
„Stadtrecht von Gassen” (1659/1660) zawiera przede wszystkim dokument nadania prawa miejskiego miastu Gassen, wydany przez księcia Christiana I Saska‑Merseburskiego na prośbę Rudolfa von Bünau, który reprezentował interesy miejscowej szlachty. Dokumenty rozpoczęcia procesu datowane są na 25 listopada 1659 i stanowią pierwszy formalny dokument dotyczący regulacji statusu Gassen jako miasta. 

Dokument 17A 309 posiada datację formalną 1659/1660, jednak nazwa miasta, miasteczko Gassen zostało oficjalnie uznane za miasto 24 stycznia 1660.
W praktyce oficjalna data nadania (czyli 24 stycznia 1660) była tym, co zapisano w akcie, kończy proces, który rozpoczął się w 1659 roku.

Dokument w posiadaniu autora SKG. Jest to urzędowy odpis / kopia kancelaryjną aktu lokacyjnego wsi Gassen, sporządzona,  zredagowana i wystawiona ostatecznie 2 marca 1660 r. dla rodziny von Bünau na podstawie oryginału z 24 stycznia 1660 wystawionego w Merseburgu przez Christiana I, księcia Saksonii-Merseburga i margrabiego Dolnych Łużyc. Dokument stanowi urzędowy odpis/egzemplarz wykonawczy aktu lokacyjnego, sporządzony 2 marca 1660 r. w Dreźnie, ze wzmianką o rejestracji w styczniu 1660.

 

24 styczeń 1660 - sygnatura archiwalna: 8 Gassen U (1) A
Christian I, książę Saksonii-Merseburga i margrabia Dolnych Łużyc, nadaje wsi Gassen prawa miejskie.

12 stycznia 1714 - sygnatura archiwalna: 23C U 129 A
Porozumienie z Rudolfem von Bünau w sprawie obciążenia podatkowego nałożonego na miasto Gassen.
 treść dokumentu (tłumaczenie SKG):
---

W odniesieniu do odszkodowania dla pana von Bünau za dotychczas poniesione koszty, postanowiono udzielić mu równoważnego zadośćuczynienia;

Panu von Zunau pozostaje jednak prawo do zatrzymania osadzonych tam mieszczan,
ponieważ zostali oni ulokowani na jego gruncie i ziemi, w ramach nałożonego podatku szacunkowego w wysokości 2000 florenów, co służy jego pożytkowi.

Obie strony zrzekają się przy tym wszelkich prawnych korzyści i wybiegań,
niezależnie od ich nazwy, czy to ogólnie, czy szczegółowo, z tytułu podstępu (doli mali), fałszywego przekonania, rzeczy nieistniejącej, czynów dokonanych wcześniej lub innych,
jak również wszelkich roszczeń wobec drugiej strony.

Umowa ta została wyraźnie spisana, sporządzona i podpisana przez obie strony,
i w razie potrzeby ma być przedstawiona wysokoszanownej Głównej Rejencji Urzędowej do łaskawego zatwierdzenia.

Na dowód tego sporządzono niniejszy dokument w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach,
z których każda strona otrzymała po jednym.

Sporządzono w Lübben, na zwyczajnym sejmie krajowym, dnia 11 stycznia 1714 roku.

Rudolff von Bünau
(Attestator)

---

 

 

(1722, 1749, 1761) 1763, 1766 - sygnatura archiwalna: 17B 4018
Matzdorf i Brinsdorf: Pozew Heinricha i Günthera von Bünau jako opiekunów braci Heinrich, Günther i Rudolph von Bünau z Gassen przeciwko Magdalenie Sophie Henriette von Haugwitz z Matzdorf z powodu żądanych odsetek od kapitału lennego ustanowionego na dobrach Matzdorf i Brinsdorf.

  • Opiekunowie, Heinrich i Günther von Bünau, działający w imieniu swoich młodszych braci reprezentują rody Bünau z Gassen. Pozew został złożony przeciwko Magdalenie Sophie Henriette von Haugwitz, właścicielce Matzdorfu, w związku z roszczeniami dotyczącymi odsetek od dóbr zapisanych w ramach kapitału lennego (Lehnstamm).
  • Akt zawiera ustalenie między dwiema gałęziami rodu Bünau gospodarującymi w Matzdorf i Gassen, które ustalało swobodną dyspozycję nad wymienionymi dobrami. Umowa ta uwzględniała również ustanowienie wspólnego kapitału lennego, będącego podstawą dla rozliczeń i odsetek.

 

(1721) 1733 - 1739 - sygnatura archiwalna: 17B 3929
Lehnsbefolgung Caspar Heinricha von Wiedebach na dobrach Gassen, Baudach, Gablenz, Niewerle, Schniebinchen, Beitzsch i Grötzsch oraz na kapitale lennym von Wiedebach o wartości 16 000 talarów. Dotyczący spraw lennych i podatkowych związanych z majątkami rodziny von Wiedebach w regionie Łużyc Dolnych.

 

1753-1756 - sygnatura archiwalna:17B 7233
Skarga Gottloba Ferdinanda Döringa, piekarza z Gassen, przeciwko Georgowi Hübnerowi, byłemu żołnierzowi, o nieuprawnione zamieszkanie w jego posiadłości.

 

1768-1774 - sygnatura archiwalna:17B 3925
Gassen, Baudach – część saska – i Grünhölzel: spór między Güntherem von Bünau z Gassen a Carlem Heinrichem von Heinecken z Altdöbern dotyczący zakupu tych gruntów. 

 

1784-1787 - sygnatura archiwalna: 17B 523  
Wniosek Abrahama Gottfrieda Philippa von Rabenau o przyznanie koncesji/prawa na organizację dwóch dorocznych jarmarków w Gassen.

1793-1795 - sygnatura archiwalna:40C 1180
Raport o postępie realizacji obowiązkowej katechizacji kościelnej w mieście Gassen.
W XVIII wieku w Prusach obowiązkowa katechizacja była częścią szeroko zakrojonej polityki edukacyjnej i religijnej, mającej na celu ujednolicenie wyznań oraz zapewnienie odpowiedniego przygotowania duchowego obywateli. W 1793 roku władze pruskie nakazały przeprowadzenie katechizacji w miastach i wsiach regionu Dolnych Łużyc, w tym w Gassen.

 

1795 - sygnatura archiwalna: 17C 135
Dotyczy działań podejmowanych przez dwór w Gassen w celu oczyszczenia koryta rzeki Lubszy.

 

1798 - sygnatura archiwalna: 17C 135
Zły stan techniczny dróg znajdujących się w obrębie jurysdykcji dworu w Gassen.
są dodatkowe dokumenty z kolejnych lat w tej samem sprawie.

1798-1803 - sygnatura archiwalna: 17B 246
Wieś/Gmina AltGassen przeciwko hrabiemu von Schlabrendorf z Gassen w sprawie planowanej budowy nowych gospodarstw dla zagrodników na wspólnej łące gminnej oraz żądanych prac przy poprawie dróg.

 

1798-1803 - sygnatura archiwalna: 2 Kurmärkische Kammer Kms 364
Sprawa o fałszywy worek Gassen. Sprawa dotycząca fałszywego woreczka pieniężnego z Gassen, rozpatrywana przez Komorę Kurmarku w latach 1798–1803. Dokumenty te są częścią akt wojskowych Michaelaisa.

 

Spór prawny (1772-1773, 1784/85) - sygnatura archiwalna: 17B 406

Mieszczanie miasta Gassen przeciwko Güntherowi von Bünau, a następnie przeciwko Abrahamowi Gottfriedowi Philippowi von Rabenau, w sprawie nadania cechowego przywileju miejscowym rzeźnikom.  Skarżą się na nadmierne wpływy właścicieli majątku, najpierw Günther von Bünau, później Abraham Gottfried Philipp von Rabenau.
Zawartość akt: karty 34 i 35 zawierają:
Przywilej dla miasta Gassen (1660), prawdopodobnie kopia lub odpis aktu nadania praw miejskich z 24 stycznia 1660 r. przez księcia Christiana I von Sachsen-Merseburg.
Przywilej cechu rzeźników w Gassen (17. 71), dokument nadający oficjalny status cechu rzeźników w Gassen.Określa m.in. liczbę rzeźników, zasady handlu mięsem, opłaty, nadzór sanitarny, i przynależność cechową.Wydany zapewne przez właściciela ziemskiego lub organ miasta.

 

1818-1857- sygnatura archiwalna:3B I HG 641-645
Przemysł piwowarski i gorzelniczy w Gassen, dokumenty dotyczące działalności browarniczej i gorzelniczej w Gassen. Sprawa odszkodowania dla właściciela majątku za obowiązkowe dostarczanie alkoholu w Gassen w latach 1845-1857. Badania i ustalenia dotyczące odszkodowania dla właściciela majątku von Rabenau za zniesienie obowiązku dostarczania alkoholu w Gassen.

1822-1908- sygnatura archiwalna:105 GB K IV Sommerfeld 1, 105 GB K IV Sommerfeld 2, 105 GB K IV Sommerfeld 3, Tomy zawierające księgi wieczystej dla Alt-Gassen i Gassen. Zawiera informacje o nieruchomościach w mieście

 

1822 -1945- sygnatura archiwalna:105 GB K IV Sommerfeld 107, Gassen, majątek rycerski, powiat Sorau, księga wieczysta, tom 1, karta 1 (dawniej księga hipoteczna majątków rycerskich, miasteczka Gassen i wsi Alt Gassen). 

 

1828-1829 - sygnatura archiwalna: 3B I W 1209
Skarga młynarza Müllera z Metschmühle pod Gassen przeciwko właścicielowi majątku von Rabenau w Gassen z powodu bezprawnego zniszczenia/demontażu zapory wodnej.