- Szczegóły
- Autor: opracował: S.K.Górski
H. Hipkow & Co. Mühlenbauanstalt, Maschinenfabrik u. Eisengießerei (Zakład Budowy Młynów, Fabryka Maszyn i Odlewnia Żelaza)
Zakład wraz z fabryką maszyn Flöthera, przyczynił się głównie do przekształcenia miasta Gassen w znaczące miasteczko przemysłowe. Henryk Hipkow (ur.2,09.2843, zmarły 10.07.1911), Fryderyk Wilhelmem Kurthem pochodził ze starego rodu mieszczańskiego o wysokim statusie społecznym, ale nie szlachta rodowa, mimo, że posiadali własny herb (Wappen F.W. Kurth), co w XIX-wiecznych Niemczech było częste u tzw. patrycjatu miejskiego lub szanowanych rodów rzemieślniczych (niem. Erbmüller – dziedziczni młynarze), (zmarły 03.01.1878) założył wspólną firmę, która 03.01.1873 w Jasieniu (Gassen) uruchomiła zakład produkujący urządzenia młyńskie. Pochodził z rodziny młynarzy z okolic Forstu, gdzie jego ojciec miał młyn. Sam również uczył się zawodu młynarza, ale zdecydował się na budowę młynów. Heinrich Hipkow ożenił się i zamieszkał w Gassen z Ottilie Weise. Która mieszkała przy na Breitenstraße.
Heinrich Hipkow
Po krótkim małżeństwie żona zmarła, a 16 kwietnia 1876 Heinrich Hipkow poślubił jedyną córkę Friedricha Wilhelma Kurtha – Marię. Związek Kurth-Hipkow okazał się wyjątkowo korzystny. Teść i zięć, obaj znający się na młynarstwie uzupełniali się w doskonały sposób. Przy założeniu zakładu budowy młynów w Gassen Heinrich Hipkow zatrudniał ośmiu stolarzy i cieśli. A dziesięciu monterów młynów stale pracowało przy montażu.
Wkrótce okazało się, że warsztaty i pierwszy mały plac na drewno przy Lubszy były niewystarczające. Transport drewna do warsztatu oraz transport gotowych produktów na stację kolejową był czasochłonny i uciążliwy. Dlatego Heinrich Hipkow kupił w bezpośrednim sąsiedztwie dworca działkę o powierzchni 35 000 m². W domu gdzie mieszkał przy Bahnhofstraße znajdowało się kilka biur.
Zakład rozwijał się dynamicznie, w 1878 uruchomiono walcownię, a rok później na wystawie w Belinie otrzymał medal i dyplom dla swoich produktów. Drewno potrzebne do budowy młynów było obrabiane w zakładzie. W 1881 ukończono budowę całego zakładu, która ze względu na liczne zamówienia była konieczna. W 1886 odnowiono w całości odlewnię, która została ponownie uruchomiona w 1898, po tym jak w międzyczasie prowizorycznie ją naprawiano. W 1882 wyprodukowano pierwszą maszynę do cięcia, a w 1892 pierwszą planisferę.
1 września 1906 do firmy dołączył Karl Wiegand, zmieniono nazwę firmy na „Heinrich Hipkow & Co.”. Nastąpiły duże zmiany zakład przestawił się z maszyn parowych na elektryczne. 2 marca 1907 Karl Wiegand poślubił Helenę Hipkow. Z tego małżeństwa urodziły się dwie córki: Marlen i Karla-Heinrich. W 1907 powiększono budynek wałowni, w 1911 wybudowano nową stolarnie, a w 1912 oddano nową szlifiernię. 10 lipca 1911 założyciel zakładu Heinrich Hipkow zmarł w Gassen.
Kolejna rozbudowa zakładu to rok 1920 i 1924 kiedy to powiększono odlewnie i stolarnie. Rozbudowa zakładu wiązała się z zwiększeniem zatrudnienia, a to spowodowało budowę domów w bliskości zakładu, zabudowa przetrwała do dziś. W roku 1923 (3-go stycznia) z okazji 50-lecia firmy wydano album bogato ilustrowane, na papierze kredowym posiadający 41 stron w nakładzie 2000 egzemplarzy, wydrukowaną przez Rauerta & Günthera w Sorau. Zdjęcia dostarczył fotograf Max Wettengel. W tym samym roku firma została przekształcona w spółkę komandytową.
Zakład eksportował maszyny młynarskie do Rumunii, Węgier, Holandiik Bułgaria, Szwecja i Belgia. W każdej dużej niemieckiej miejscowości firma miała swoich przedstawicieli i monterów.
W 1933 roku zmarł Karl Wiegand, a jego miejsce zajął jego syn Karl Heinricha firmą zarządzał prokurent Emil Sparsam. Park maszynowy został zmodernizowany, wybudowano centralę parową z 60-metrowym kominem. Ulicę od dworca do młyna Metsch zmieniła nazwę na HipkowStraße. Od 1939 roku zakład pracował wyłącznie na potrzeby wojenne.
Genealogia i powiązania rodziny Kurth i Hipkow:
I Pokolenie: Korzenie młyńskie w Saksonii
1. Johann Andreas Kurth (zm. 03.01.1830), młynarz z Lichteneichen koło Mügeln, zmarł na tyfus plamisty
+żona żyjąca w 1839 roku.
II Pokolenie: Założyciele dynastii w Triebel (Trzebiel)
1.1. Friedrich Wilhelm Kurth (ur.17.12.1812-zm. 03.01.1878), mistrz budowy młynów, osiedlił się w Triebel w 1839 roku
+ Ernestine Kurth z d. Kühn (ur.1813-zm.1887, ślub 16.04.1839), przybrana córka notariusza Adama Friedricha Kühna
III Pokolenie: Fuzja rodów i przenosiny do Gassen (Jasień)
Julius Kurth (ur.1842-zm.1891): Rektor w Berlinie, pochowany w Gassen.
Otto Kurth (ur.1846-zm.1906): Królewski Dyrektor Muzyczny w Lüneburgu.
1.1.1. Marie Hipkow z d. Kurth (ur.1855-zm.1922), sl. 16.04.1876,
+ Heinrich Hipkow (ur. 02.09.1843-zm. 10.07.1911), Założyciel fabryki w Gassen (03.01.1873), syn młynarza spod Forstu.
(Pierwsza żona Heinricha, zmarła krótko po ślubie tj. Ottilie Hipkow z d. Weise)
IV Pokolenie: Modernizacja i rozwój przemysłowy
1.1.1.1. Helena Wiegand z d. Hipkow, córka Heinricha i Marii.
+ Karl Wiegand (zm. 1933), mąż Heleny (ślub 02.03.1907), dołączył do firmy 01.09.1906 roku.
V Pokolenie. Ostatni zarządcy fabryki
1.1.1.1.1. Karl Heinrich Wiegand, syn Karla i Heleny, zarządzał firmą po śmierci ojca w 1933.
1.1.1.1.2. Marlen Wiegand, córka Karla i Heleny.
Po 1945 roku i opuszczeniu przez Niemców fabryki w Gassen (jej dewastacji i wywiezieniu sprzętu przez Rosjan), próbowano reaktywować produkcję w zachodnich Niemczech. Do 1949 maszyny produkowano w halach firmy Zündapp w Norymberdze pod marką Hipkow-Zündapp. Produkcja została ostatecznie zakończona w 1949 roku, gdy Zündapp wypowiedział najem hal.
Do dziś dnia tę część Jasienia gdzie istniała fabryka wraz z osiedlem potocznie mieszkańcy Jasienia nazywają „Hipkowem”.
Budynki wybudowane i związane z zakładem, Fot. Max Werner, 1923 r.:
|
Dom rodziny Weise w Gassen przy Breitenstraße, tu mieszkał z pierwszą żoną po ślubie H.Hipkow. |
Dom Hipkowa. Wybudowany w stylu architektonicznym willowym, z ozdobnym frontem i szczytem nad wejściem. Budynek był otoczony dużym ogrodem z kwiatami, a przy domu wybudowano tor do gry w kręgle. Służył za dom mieszkalny, ale również jako miejsce spotkań towarzyskich. Znajdował się w pobliżu stacji kolejowej. Z czasem dom stał się zbyt mały. Tak wyglądał pierwotnie budynek przy obecnej ul. Kolejowej nr 32(b) |
 Przebudowana wila Hipkowa, w której zamieszkał Karl Wiegand z żoną Heleną Hipkow. W obecnej formie przetrwała do dnia dzisiejszego (ul.Kolejowa 32) |
Budynki mieszkalne wybudowane przez Hipkowa dla pracowników, zachowane są do dnia dzisiejszego Fot. Max Werner, 1923 r:
|
Budynek mieszkalny dla pracowników fabryki Hipkow zachowany do dziś przy ul. Żeromskiego nr 16 |
Budynek mieszkalny przy ul. Kolejowej nr 16 |
Fragment mapy z 1939 r. z zaznaczonym na czerwono terenem zakładu.
przykładowe wyroby zakładu:
